Trajectorie
De baan die een systeem door de tijd aflegt — de route over de kaart.
Een trajectorie is de geordende opeenvolging van toestanden die een systeem in de loop van de tijd doorloopt. Zij is, met andere woorden, een bepaalde verloopstructuur — de baan die het systeem trekt door zijn fasenruimte.
De toestanden worden bepaald door de variabelen waarmee het systeem wordt beschreven. Gebruikt men die variabelen als assen van een fasenruimte, dan laat de trajectorie zich in die ruimte inbedden en als een lijn zichtbaar maken. Waar de fasenruimte alle denkbare toestanden bevat, toont de trajectorie de toestanden die het systeem werkelijk heeft aangenomen — niet de mogelijkheid, maar de geschiedenis.
De vorm van een verloop
Het loont de moeite stil te staan bij wat een trajectorie zichtbaar kan maken. Een baan die rond een vast punt blijft cirkelen, wijst op een stabiel evenwicht; een baan die zich in een lus herhaalt, op een ritme of cyclus; een baan die nooit precies hetzelfde pad volgt en toch binnen een begrensd gebied blijft, op chaos in de strikte zin. De vorm van het verloop draagt zo informatie die in losse momentopnamen niet te lezen valt.
Voor de behandelpraktijk sluit dit nauw aan bij het idiografische denken: het gaat niet om de gemiddelde patiënt, maar om déze persoon en de baan die híj door de tijd aflegt. Twee mensen met dezelfde diagnose kunnen volstrekt verschillende trajectoriën beschrijven — en juist in die baan, naar onze indruk, schuilt vaak meer behandelrelevante informatie dan in een enkele score.